Yapılarında bulunan miyofibriller sayesinde kasılıp gevşeme özelliğine sahiptiler.
Miyofibrillerden ince olan aktin ve kalın miyozin olarak adlandırılır.
Kas hücrelerinin sitoplazmasına sarkoplazma, hücre zarına sarkolemma, endoplazmik retikulumuna ise sarkoplazmik retikulum denir.
Düz, çizgili ve kalp kası olmak üzere 3 çeşittir.
Düz Kaslar:
Hücreleri tek çekirdeklidir ve çekirdek hücrenin ortasındadır.
Çalışmasını otonom sinir sistemi kontrol eder.
İstemsiz çalışırlar.
Düzenli kasılır, çabuk yorulmazlar.
İç organların yapısında bulunur.
Bantlaşma görülmez, sarkomerleri yoktur.
Çizgili Kası:
Uzun silindirik yapılı hücrelerden oluşur.
Farklılaşmış hücrelerdir. Hücreler arası zarlar eridiği için hücreler uzun lif şeklindedir.
Çok çekirdeklidir, çekirdekler hücre zarının altındadır.
Somatik sinirler tarafından kontrol edilir.
İstemli çalışırlar.
Hızlı çalışır, çabuk yorulurlar.
Bantlaşma görülür, sarkomerleri vardır.
Sitoplazmalarında oksijen depolayabilen ve yapısında demir olan miyoglobin bulundururlar bundan dolayı kırmızı renklidirler.
Kalp Kası:
Çalışma bakımından düz kaslara, yapısal olarak çizgili kaslara benzerler.
Otonom sinir sistemi kontrolünde çalışırlar.
İstemsiz çalışırlar.
Silindir şeklinde dallanma yapan hücrelerden oluşurlar.
Düzenli kasılır, çabuk yorulmazlar.
Kalbin yapısında bulunur.
Genellikle her kas lifinde bir çekirdek bulunur ve hücrenin ortasındadır.
Hücreler arasında disk adı verilen özel bölgeler vardır.
Çizgili Kasların Kasılma Mekanizması:
Eşik değer: Kasların kasılabilmesi için gerekli olan en düşük uyarıya denir.
Ya hep ya hiç kuralı: Eşik değerin altındaki uyarılara cevap vermeyip, eşik değerde ve eşik değer üzerindeki uyarılara aynı şiddette cevap vermesidir.
Kas tonusu: Tam dinlenme halindeyken bazı kasların hafif kasılı durumda olmasıdır.
Bir kasın kasılıp gevşemesi üç basamakta gerçekleşir;
Gizli evre: Uyarılma ve kasılmaya başlama arası geçen süredir.
Kasılma evresi: Kasılmanın başladığı andan gevşemenin başladığı ana kadar geçen süredir.
Gevşeme evresi: Kasın gevşeyerek başlangıç durumuna gelene kadar geçen süredir.
Huxley tarafından ileri sürülen kayan iplikler modeli ile açıklanır. Buna göre kasılma, aktinlerin miyozinler üzerine kayması ile gerçekleşir.
Kasılma sırasında;
· Z çizgileri birbirine yaklaşır,
· sarkomerin boyu kısalır,
· I (izotrop bant) bandı kısalır,
· H bandı kısalır ve kaybolur,
· A (Anizotrop bant) bandının boyu değişmez
· Kasın hacmi kütlesi değişmez.
· Aktin ve miyozin ipliklerin boyu değişmez
· Kasın boyu kısalır, eni artar.
Gevşeme sırasında;
· Z çizgileri birbirinden uzaklaşır,
· Sarkomerin boyu uzar,
· I (izotrop bant) bandı uzar
· H bandı yeniden ortaya çıkar,
· A (Anizotrop bant) bandının boyu değişmez,
· Kasın hacmi kütlesi değişmez.
· Aktin ve miyozin ipliklerin boyu değişmez
· Kasın boyu uzar, eni azalır.
Kas Kasılmasının Kimyasal Açıklaması:
Motor nöronların akson uçları ile kas hücrelerinin zarı arasında sinaps bölgeleri bulunur ve motor uç plak ya da sinir-kas sinapsı olarak adlandırılır.
Akson ucundan nörotransmitter madde olarak asetilkolin salgılanır.
Asetilkolin kas zarındaki reseptörlere bağlanır, kas zarının Na+ geçirgenliği artar, impuls oluşur ve kas zarı boyunca yayılır.
Sarkoplazmik retikulumdaki kalsiyum iyonları sitoplazmaya, aktin ve miyozin iplikler arasına yayılır.
Aktin ve miyozin iplikler bağlanır, aktinin miyozin üzerinde kayması ile kasta kasılma gerçekleşir.
Gevşeme sırasında kalsiyum iyonları aktif taşıma ile sarkoplazmik retikuluma taşınır, magnezyum iyonları hücre içine geçer.
Magnezyum iyonları ATPaz enzimini aktifleştirir ve ATP hidrolizi gerçekleşir.
Eğer ortamda ATP olmazsa kas gevşemez.
Kas Enerjisinin Sağlanması:
Kasılma ve gevşeme sırasında gerekli enerji ATP molekülünden sağlanır.
ATP depolanmaz ve kısa zamanda tüketilir.
Gerekli enerji kreatin fosfat molekülünden karşılanır.
Kreatin fosfat hücrede kısıtlı bulunduğu için glikojen depoları kullanılır.
Glikojen yıkılarak glikozlar elde edilir ve glikoz oksijenli solunumda yıkılarak enerji eldesi sağlanır. Oksijenin yetersiz olduğu durumlarda laktik asit fermantasyonu gerçekleşir.